AI w firmie

Pełny koszt asystenta sztucznej inteligencji: licencja to początek

Licencja kosztuje 30 dolarów miesięcznie, a o zwrocie decyduje to, co firma zrobi z odzyskanymi minutami. Pokazuję, jak policzyć pełny rachunek.

29 stycznia 1957 roku w Sydney ogłoszono wynik konkursu na gmach opery: spośród 233 prac nadesłanych z 32 krajów jury wybrało szkice Jørna Utzona, trzydziestoośmioletniego Duńczyka. Kosztorys opiewał na 3,5 miliona funtów australijskich, czyli 7 milionów późniejszych dolarów, a otwarcie wyznaczono na 26 stycznia 1963 roku.

Budowa ruszyła w marcu 1959 roku, chociaż Utzon nie skończył projektu, a inżynierowie nie wiedzieli jeszcze, jak wykonać dach. Rząd stanu Nowa Południowa Walia obawiał się, że poparcie dla inwestycji osłabnie, więc wolał zacząć prace, zanim ktokolwiek zmieni zdanie. Betonowe żagle ze szkicu przeszły w latach 1957-1963 co najmniej dwanaście wersji. Rozwiązanie pojawiło się dopiero w połowie 1961 roku, gdy wszystkie łupiny dachu zaprojektowano jako wycinki jednej kuli, dzięki czemu dało się je składać z powtarzalnych elementów. Plac budowy pracował wtedy od ponad dwóch lat.

Rachunek rósł razem z kolejnymi wersjami. W lutym 1966 roku, po tym jak nowy minister robót publicznych wstrzymał wypłatę honorariów, Utzon zrezygnował, wyjechał z Australii i nigdy do niej nie wrócił. Gmach otworzyła królowa Elżbieta II 20 października 1973 roku, dziesięć lat po terminie, a końcowy koszt wyniósł 102 miliony dolarów australijskich.

Pieniądze przyszły ze źródła, którego w pierwszym kosztorysie nie było. Stanowa loteria uruchomiona dla tej budowy przyniosła w latach 1957-1986 około 102 milionów dolarów z 86,7 miliona sprzedanych losów. W 2007 roku budynek trafił na listę światowego dziedzictwa, rok później Utzon zmarł, nie zobaczywszy go ukończonego, a dziś teren opery odwiedza ponad 10 milionów osób rocznie.

Czy kosztorys z 1957 roku był pomyłką, czy uczciwą wyceną tej części budynku, którą wtedy umiano narysować?

Budżet na asystenta sztucznej inteligencji powstaje w firmach podobnie: cena licencji jest znana, więc to ona trafia do kosztorysu, chociaż najtrudniejsza część, czyli zmiana sposobu wykonywania pracy, nie została jeszcze zaprojektowana. Twierdzę, że licencja jest jedyną pozycją rachunku pewną w dniu zakupu, a o zwrocie z inwestycji decyduje to, czy ktoś zawczasu ustalił, w co zamienią się odzyskane minuty.

Co dokładnie kupujecie za 30 dolarów miesięcznie

Microsoft 365 Copilot, asystent najczęściej rozważany w firmach pracujących na pakiecie biurowym Microsoftu, kosztuje według cennika producenta (stan na listopad 2026 roku) 30 dolarów za użytkownika miesięcznie przy płatności rocznej i wymaga osobnej licencji na odpowiedni plan Microsoft 365. Dla 200 osób daje to 72 tysiące dolarów rocznie, zanim ktokolwiek napisze pierwsze polecenie. Cennik ma charakter informacyjny, więc ostateczną kwotę poznacie dopiero w ofercie sprzedawcy.

Asystent to model językowy, czyli program, który na podstawie ogromnej liczby przykładów przewiduje najbardziej prawdopodobny ciąg dalszy tekstu, podłączony do firmowej poczty, kalendarza, plików i zapisów spotkań. Odpowiadając, sięga po dokumenty, do których dany pracownik ma uprawnienia. Z tej konstrukcji wynikają dwa koszty nieobecne w cenniku. Jakość odpowiedzi zależy od porządku w dokumentach, a niedbale ustawione uprawnienia sprawiają, że asystent może usłużnie streścić komuś plik z wynagrodzeniami, który od lat leżał w ogólnodostępnym folderze.

Co zmierzono na 20 tysiącach brytyjskich urzędników

Duży publiczny pomiar przeprowadziła brytyjska administracja. Od 30 września do 31 grudnia 2024 roku około 20 tysięcy pracowników z dwunastu instytucji dostało licencje Copilota, a rządowa agencja cyfrowa (Government Digital Service) opisała wyniki w raporcie z 2 czerwca 2025 roku. Uczestnicy deklarowali średnio 26 minut oszczędności dziennie, co raport przelicza na około 13 dni roboczych w roku, a 82 procent badanych nie chciało wracać do pracy bez narzędzia. Autorzy sami zaznaczają, że liczby pochodzą z ankiety i że nikt nie sprawdzał, na co poszedł odzyskany czas.

To zastrzeżenie sprawdziło brytyjskie ministerstwo biznesu i handlu, które oceniło własny pilotaż na tysiącu licencji z tego samego kwartału. Większość użytkowników oszczędzała czas, najwięcej przy pisaniu, natomiast planowanie spotkań i tworzenie grafik trwało dłużej niż bez asystenta. Przeciętny uczestnik wykonywał z nim 1,14 czynności na dzień roboczy, a 22 procent ankietowanych zauważyło halucynacje, czyli zmyślone informacje podane pewnym tonem. Raport stwierdza, że nie znaleziono dowodów na to, by oszczędności czasu przełożyły się na wyższą produktywność.

Podobny obraz dają dane z Danii. Ekonomiści Anders Humlum i Emilie Vestergaard połączyli ankiety 25 tysięcy pracowników z 7 tysięcy zakładów pracy z rejestrami płac i w opracowaniu z 2025 roku podali, że użytkownicy czatów opartych na modelach językowych oszczędzają średnio 2,8 procent czasu pracy. W zarobkach i liczbie przepracowanych godzin nie znaleźli żadnej istotnej zmiany, a ich wyliczenia wykluczają efekt większy niż 1 procent.

Dlaczego odzyskane minuty nie trafiają do wyniku firmy

Dwadzieścia sześć minut dziennie przychodzi w kawałkach: cztery minuty przy mailu, sześć przy notatce ze spotkania. Takie okruchy wypełniają się same innymi drobnymi zajęciami, bo nikt nie powiedział zespołowi, co ma z nimi zrobić. Ludzie zachowują się tu racjonalnie: skoro norma pozostała ta sama, a praca idzie szybciej, różnicę zatrzymują dla siebie i trudno mieć o to pretensje.

Rachunek dla 200 osób pokazuje skalę nieporozumienia. Trzynaście dni rocznie na osobę daje 2600 dni roboczych w całej grupie, czyli na papierze pracę około dwunastu etatów, i tę liczbę zobaczycie w prezentacji sprzedawcy. Żadnego z tych dwunastu etatów nie da się jednak wskazać palcem, dopóki odzyskany czas leży rozsypany po dwustu kalendarzach w kilkuminutowych porcjach.

Minuta zamienia się w pieniądz w dwóch sytuacjach. W pierwszej zespół ma zaległości albo popyt, którego nie nadąża obsłużyć, więc szybsza praca oznacza więcej wysłanych ofert lub zamkniętych zgłoszeń. Druga zachodzi wtedy, gdy firma płaci za nadgodziny lub usługi zewnętrzne, z których może zrezygnować. W obu ktoś musi zmienić ustalenia, na przykład skrócić obiecany klientom termin odpowiedzi z trzech dni do jednego, a takiej decyzji nie podejmie ani asystent, ani dział informatyki.

Cztery pozycje pełnego kosztorysu

Uczciwy rachunek pierwszego roku zawiera, poza licencjami, jeszcze cztery pozycje:

  1. Szkolenie na prawdziwych zadaniach działu. Cztery godziny dla 200 osób to 800 godzin pracy, czyli pięć miesięcy jednego etatu.
  2. Porządek w dokumentach i uprawnieniach, zanim asystent zacznie je przeszukiwać.
  3. Czas osoby, która przeprojektuje wybrany proces i odpowie za jego wynik.
  4. Sprawdzanie odpowiedzi przez pracowników, skoro w pilotażu ministerstwa co piąty badany trafił na zmyślenie.

Moja reguła robocza, którą zweryfikujecie własnym pilotażem, brzmi: w pierwszym roku na czas ludzi trzeba przeznaczyć co najmniej tyle, ile na licencje. Firma, która planuje wyłącznie pierwszą linijkę, powtarza Sydney z 1957 roku, bo wycenia część dającą się narysować.

Narzędzie dobrze radzi sobie z pisaniem i streszczaniem spotkań, a słabiej wypada przy planowaniu terminów i przygotowywaniu prezentacji, co pokazał pilotaż ministerstwa. Od cennika groźniejsze są dwa ryzyka: błędna informacja wysłana do klienta bez sprawdzenia i dokument pokazany osobie, która nie powinna go widzieć. Licencji dla całej firmy na początek nie polecam, ponieważ przy 200 użytkownikach nie da się ustalić, skąd wziął się wynik ani kto za niego odpowiada.

Rekomendacja i pierwszy krok na poniedziałek rano

Zacznijcie od zespołu liczącego 20-30 osób i jednego procesu, którego wynik da się policzyć bez ankiety. Sześć tygodni wystarczy, żeby zobaczyć różnicę, a roczne licencje dla 25 osób kosztują według cennika 9 tysięcy dolarów. W poniedziałek wykonajcie cztery kroki, zanim cokolwiek zamówicie:

  1. Wybierzcie proces z policzalnym wynikiem, na przykład liczbę ofert wysłanych w tygodniu albo liczbę dni potrzebnych do zamknięcia miesiąca.
  2. Zapiszcie wynik z ostatnich czterech tygodni, żeby mieć punkt odniesienia.
  3. Sformułujcie jedno zdanie o tym, co stanie się z odzyskanym czasem, na przykład „odpowiadamy na zapytania ofertowe w jeden dzień zamiast w trzy”.
  4. Wyznaczcie osobę, która po sześciu tygodniach porówna wynik z punktem odniesienia i zdecyduje o rozszerzeniu albo zakończeniu próby.

Jeżeli zdania z punktu trzeciego nie da się napisać, zakup należy odłożyć, bo oszczędność rozejdzie się po kalendarzach bez śladu w wynikach. Zostaje pytanie, które warto zadać na najbliższym spotkaniu zarządu: kto w Waszej firmie ma prawo zdecydować, co stanie się z godziną odzyskaną przez zespół?

Pełny koszt asystenta sztucznej inteligencji: licencja to początek · Przemek Blicharski